Dionysius de Montina - Liber in quatuor Sententiarum - THESIS Digital Text Library
Library
Dionysius de Montina - Liber in quatuor Sententiarum
Alphonsus Toletanus Vargas - Commentary
Conradus de Soltau - Quaestiones super quattuor libros Sententiarum Petri Lombardi
Test Author 1 - Test Title 1
Query
Text Query
XPath Query
Login
Dionysius de Montina - Liber in quatuor Sententiarum
Liber in quatuor Sententiarum
xml
Dionysius de Montina - Liber in quatuor Sententiarum [Montina-l1d38.xml]
text
<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="ecce.xsl"?> <!DOCTYPE TEI PUBLIC "-//TEI P5//DTD Main Document Type//EN" "tei_all.dtd"> <TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Liber in quatuor Sententiarum </title><!--Acutissimi et quam maxime succinti et ordinatissimi doctoris Dionysii Cisterciensi Liber in quatuor Sententiarum--> <author>Dionysius de Montina</author> <editor>Luciana Cioca</editor> <respStmt> <name>Mihai Maga</name> <resp>Designer</resp> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <p><date when="28.10.2017">October 29, 2017</date></p> </editionStmt> <publicationStmt> <authority sameAs="http://thesis-project.ro/">THESIS project</authority> <availability status="free"> <p>Public domain</p> </availability> </publicationStmt> <sourceDesc> <listWit> <witness xml:id="P" n="Paris1511">Paris, 1511</witness> </listWit> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <variantEncoding method="parallel-segmentation" location="internal"/> </encodingDesc> </teiHeader> <text xml:lang="la" type="diplomatic"> <body> <div1 type="title"> <head>Liber I, distinctio 38, questio unica</head> <p>Circa distinctionem 38 ubi agitur de prescientia Dei respectu futurorum quero: utrum cum divina prescientia infallibili possit stare contingentia futurorum.</p> </div1> <div1 type="ratio"> <head><supplied>Rationes</supplied></head> <p><supplied>Arguo primo</supplied>quod non: nihil est futurum, ergo. Antecedens probatur, quia futurum nihil est, ergo per conversionem nihil est futurum. Confirmatur: quia, si aliquid sit futurum, sit illud antichristus, tunc sic antichristus est futurus, ergo futurum est antichristus. Conseqens est falsum.</p> <p>Secundo, hec consequentia est necessaria: Deus prescit <c>a</c>, ergo <c>a</c> erit et antecedens est necessarium, quia eternum, ergo et consequens, ergo a necessario erit.</p> <p>Tertio, Deus prescit <c>a</c> et <c>a</c> potest non fore, ergo prescientia Dei potest falli. Consequens est impossibile, ergo antecedens est impossibile et non propter partium impossibilitatem, quia quelibet partium est possibilis, ergo propter partium incompossibilitatem, ergo non stat contingentia futurorum cum Dei prescientia.</p> </div1> <div1 type="oppositum"> <head><supplied>In oppositum</supplied></head> <p>In oppositum arguitur: contradictionem implicat aliquid velle libere vel esse volitum et Deum non prescire illud libere volitum et non implicat contradictionem aliquid libere velle seu volitum esse, ergo. Consequentia nota, cum nullum possibile suo consequenti repugnet et utraque pars antecedentis patet fideli.</p> </div1> <div1 type="divisio"> <head><supplied>Divisio questionis</supplied></head> <p>Primo ponam declarationes, secundo conclusiones, tertio solutiones.</p> </div1> <div1 type="articulus"> <head>Primus articulus</head> <div2> <head><supplied>Declaro primo</supplied></head> <p>Quantum ad primum declaro quod istud complexum ‘prescientia divina est essentia divina ut est evidens vel ineffabilis notitia vel iudicium respectu futuri’ comprehendens ipsum fore in se et in re extra taliter qualitercumque in se erit, ubi sciendum quod ly ‘pre’ non denotat previam distantiam more secundum prius et posterius apud Deum cui nihil est futurum, sed omnia presentialiter in presenti eternitatis intuetur, sed denotat moram durationis imaginarie infinitam precedentem realem existentiam rei future. Descriptio ista colligitur ex distinctionibus 38, 39 et 40 primi libri.</p> <div3 type="propositio"> <head><supplied>Propositiones</supplied></head> <p>Ex qua infero propositiones, quarum prima est: licet divina essentia sit omnium scientia, non est tamen omnium prescientia. Prima pars patet per questionem precedentem, secunda per illud quod dicitur in descriptione respectu futuri et patet per <name>Magistrum </name>distinctione 39, capitulo 2 primi libri, quod nullum preteritum est prescientie divine obiectum ut prescientia dicitur.</p> <p>Secunda: licet Deus non possit non esse scitorum scientia, tamen prescitorum potest non esse prescientia. Prima pars patet ex precedenti questione. Secunda patet, quia futurum aliquando erit preteritum, et tunc non ultra prescietur.</p> <p>Tertia: divinam essentiam esse prescientiam quod <c>a</c> erit non est perfectionis in Deo. Probatur, quia divina essentia potest non esse prescientia eius quod <c>a</c> erit, sed non potest non esse quicquid <cb n="39rb"/> esse est perfectionis, ergo.</p> <p>Quarta: licet hec sit concedenda ‘Deus nunc non prescit omnia que ante prescivit’, hec tamen est neganda ‘Deus nunc prescit aliqua que ante non prescivit’. Probatur: Deus non potest incipere prescire de novo, ergo.</p> <p>Quinta: non est idem velle rem esse et prescire rem fore. Patet de complexis futuris istis, scilicet Socrates peccabit in a quod Deus prescit. Patet tamen quod non vult, immo nec vult nec potest velle sic esse.</p> <p>Sexta: prescientia (ut sic) non est causa rerum. Volo dicere quod non ideo efficit quia prenoscit vel prescit, licet nihil efficiat nisi prenoscat illud, secundum <name>Augustinum</name>. Prima pars patet per precedentem. Non est idem velle rem esse et prescire rem fore, quia Deum velle rem esse primo in a est facere vel efficere rem in a. Non autem prescire est sic efficere, quia multorum est prescius quorum non est effectivus.</p> <p>Septima: plurium futurorum divina essentia est prescientia quam sit determinatio voluntatis. Patet, quia omnium quorum est determinatio voluntatis, eorum est prescientia, et aliquorum quorum non est determinatio voluntatis ut fiant est prescientia, ut Socratem peccare in a, ergo.</p> <p>Ex istis patet quid sit Deum esse prescium. Deum enim esse prescium resultat ex hoc quod est Deum esse Deum et infinitam esse notitiam et futura esse futura. Patet istud, quia neutrum istorum sufficit ad Deum esse prescium. Etiam patet quod Deum esse prescientiam non est per se causa ut futurum sit futurum, licet mutuo se inferant Deum esse prescium et futurum esse futurum.</p> </div3> </div2> <div2> <head><supplied>Declaro secundo</supplied></head> <p>Secundo declaro istud complexum futurum contingens sic: futurum contingens dicitur quod simpliciter non est et erit et quod est absolute possibile nunquam fore. Et quoddam tale est complexum ut ‘a esse’, et quoddam incomplexum ut ‘animal’ et cetera.</p> <div3 type="propositio"> <head><supplied>Propositiones</supplied></head> <p>Prima propositio: nihil simpliciter necessarium potest esse futurum contingens. Patet per ultimum membrum descriptionis.</p> <p>Secunda propositio: non omne possibile est futurum. Patet, quia non omne erit, ergo etc. Patet consequentia per secundum membrum.</p> <p>Tertia: hec consequentia non est formalis ‘a futurum potest non esse, ergo hec potest esse falsa: ante positionem a inesse a erit’. Probatur: nullum consequens verum infert formali consequentia suum antecedens posse esse falsum, ergo. Consequentia probatur, quia ad a esse futurum sequitur a posse non esse, quia sequitur a non esse per descriptionem, ergo.</p> <p>Quarta: nulla res complexa de futuro est mere futura. Probatur, quia quodlibet tale est presens, immo est preteritum ut me lecturum cras non est futurum, sed presens. Similiter antichristum non est futurum, sed presens. Et sic inducendo de omnibus complexis de futuro patet propositum, unde antichristum esse in a est futurum et me legere cras etc.</p> <p>Quinta: licet nihil futurum possit incipere esse futurum, potest tamen incipere sic esse quod nullum futurum est futurum. Prima pars patet, quia quicquid est futurum ab eterno fuit verum dicere quod erit, ergo. Secunda probatur, quia nunc est possibile quod post diem crastinam Deus nihil unquam producat ad extra nec aliquam rem conservabit, sed remanebit solus Deus nihil producens ad extra. Quo posito in esse sequitur quod nullum futurum erit futurum. Confirmatur, quia quodlibet futurum potest non esse futurum, ergo possibile est nullum futurum fore vel esse futurum.</p> <p>Sexta: licet possit incipere sic esse, scilicet nullum futurum est futurum, in nullo tamen nunc presenti Deus facere potest futurum non esse futurum. Probatur secunda pars, quia nihil potest poni terminus huius factionis. Item, solum non velle sufficit quod tamen non est aliquid facere. <cb n="39va"/></p> <p>Septima: nulla res complexa mere futura est significabilis per propositionem de futuro. Patet, quia non est futurum quod antichristus erit, sed est presens.</p> <p>Octava: non quodlibet futurum perdit omnes conditiones futuri per positionem eius inesse. Patet, quia aliquod futurum, utputa ‘antichristum velle’, non perdit ultimam conditionem, scilicet istam quod tamen nunquam fore est absolute possibile. Patet, quia dum antichristus vult contingenter vult et illud etiam pro tunc potest nunquam fore. Non sic est de isto quod est ‘antichristum voluisse’ etc.</p> <p>Ultima: hec consequentia non valet ‘a futurum erit necessarium, ergo a necessario erit’. Probatur, quia antichristum voluisse in b erit necessarium quando preterierit. Et tamen antichristum voluisse non est necessario futurum, quia quodlibet futurum est contingenter futurum et potest non esse, ergo.</p> </div3> </div2> </div1> <div1 type="articulus"> <head>Secundus articulus</head> <div2 type="suppositio"> <head><supplied>Suppositiones</supplied></head> <p>Quantum ad secundum articulum pro quibusdam conclusionibus ponendis et probandis sit hec prima suppositio quod quodlibet contradictorium contingentium vel possibilium ad utrumlibet est equaliter contingens vel possibile pro qualibet mensura pro qua dicuntur huiusmodi contradictoria esse contingentia sive possibilia. Verbi gratia: si ‘Socrates erit’ et ‘Socrates non erit’ sint contingentia etc., est eque contingens unum et eque possibile sicut reliquum. Et quandocumque unum est possibile non necessarium sive contingens ad utrumlibet, tunc suum oppositum simpliciter est erit etc. Patet istud ex significato istius complexi quod contingens ad utrumlibet.</p> <p>Secunda suppositio: nulli actuali sic esse contingenti pro eodem instanti repugnat possibilitas sui contradictorii. Patere potest per precedentem et declaratur, quia esse non contradicit posse non esse sed non esse, ergo simul sunt esse et posse non esse, licet non sint simul esse et non esse.</p> <p>Tertia suppositio: qualitercumque est, aut erit, aut fuit, taliter esse, aut fore, aut fuisse, Deus infallibiliter et ab eterno cognoscit. Patet ista ex questione precedenti.</p> </div2> <div2 type="conclusio"> <head><supplied>Conclusio prima</supplied></head> <p>Modo pono conclusiones. Prima sit ista: aliquid esse agens liberum libertate contradictionis necessario antecedit aliquod esse futurum contingenter, sic intelligendo quod, si non esset aliquod agens liberum libertate contradictionis, nihil eveniret contingenter. </p> <p>Probatur: omnis effectus qui est et qui erit dependet seu dependebit a causa seu a causis, sicut patet per beatum <name>Augustinum </name>dicentem quod <quote>nihil potest esse sibi causa ut sit</quote>. Vel ergo illa causa vel ille cause poterant non causare antequam causarent. Et habetur intentum, quia tunc una vel plures fuissent libere causantes vel non poterant non agere, ergo illud quod sic agetur non erit nec fit contingenter, quod fuit probandum. </p> <div3 type="corrolarium"> <head><supplied>Correlaria</supplied></head> <p>Correlarium: quod Deus libertate contradictionis agit ad extra quicquid extra agit.</p> <p>Contrarium dicit <name>Hosbertus </name> <!--Osbertus Pickingham--> questione 5, conclusione 1 in responsione ad ultimum principale. Vide ibi et dic ad rationes suas.</p> <p>Probatur dictum correlarium, quia Deus sic libere producit mundum quod potuit nunquam produxisse, et sic creat quod potest non creare, ergo.</p> <p>Item, alias sequeretur quod Deus necessario produceret quicquid producit ad extra. Quod dictus doctor concedit non tamen placet mihi modus iste. <cb n="39vb"/></p> </div3> </div2> <div2 type="conclusio"> <head><supplied>Conclusio secunda</supplied></head> <p>Secunda conclusio: cum hoc a fore dependeat a contingenti libertate voluntatis, stat Deum non necessario a fore scire.</p> <p>Probatur, quia a contingenter erit, ergo cum hoc quod a erit stat quod a potest non fore per secundam suppositionem. Tunc ultra a potest non fore non obstante quod a erit, ergo Deus potest scire quod a non erit non obstante quod sciat a fore. Patet per tertiam suppositionem. </p> <p>Confirmatur, quia posito quod Deus necessario sciret a fore, necessarium esset a fore, quia oppositum consequentis repugnat antecedenti, scilicet non necessarium est a fore. Sed consequens est impossibile, scilicet quod a sit necessario futurum et tamen dependeat a libertate voluntatis, ergo.</p> <div3 type="corrolarium"> <head><supplied>Correlarium</supplied></head> <p>Correlarium: quodlibet futurum contingenter a Deo scitur esse futurum et nihil necessario scitur a Deo esse futurum, quia secundum veritatem nihil necessario est futurum, sed quodlibet futurum contingenter erit.</p> </div3> </div2> <div2 type="conclusio"> <head><supplied>Conclusio tertia</supplied></head> <p>Tertia conclusio: nulla futuritio vel preteritio est derivabilis vel causabilis a Deo. </p> <p>Probatur, quia futuritio nihil est simpliciter et similiter preteritio, igitur neutrum istorum est causabile.</p> <div3 type="corrolarium"> <head><supplied>Correlarium</supplied></head> <p>Correlarium: antichristus erit et tamen nullum causatum vel causabile est antichristus erit. Patet, quia ab eterno verum fuit quod antichristus erit. Nihil autem fuit causatum eternaliter, ergo.</p> </div3> </div2> <div2 type="conclusio"> <head><supplied>Conclusio quarta</supplied></head> <p>Quarta conclusio: omne illud quod Deus scit esse futurum potest adhuc nunquam scivisse esse futurum distinguendo futurum contra presens in sensu divisionis.</p> <p>Probatur: omne quod erit nec est nec fuit contingenter scitur a Deo fore et semper contingenter fuit prescitum fore, ergo adhuc esse futurum (cum sit huiusmodi) contingenter prescitur, ergo potest nunquam fuisse prescitum. Et sic potest concedi quod semper prescitum potest nunquam fuisse prescitum in sensu divisionis semper loquendo, quia antichristum esse in b instanti futuro est contingenter futurum et illud potest non fore, ergo potest sic fuisse prescitum (videlicet) quod no erit in b. </p> <p>Ista conclusio videtur esse de intentione <name>Magistri </name>distinctione 39 primi <supplied>libri</supplied>>, capitulo 2.</p> <div3 type="corrolarium"> <head><supplied>Correlarium</supplied></head> <p>Correlarium (quod valeat quantum valere potest, quia non assero pro nunc) quod hec a erit dato quod sit vera, potest tamen esse falsa sine omni mutatione in quocumque. </p> <p>Patet istud correlarium prima facie ex quinta propositione secundi termini in articulo primo declarati. Sed modo aliter patet per secundam suppositionem superius positam, quia non obstante illo sic esse quod a erit simul stat possibilitas oppositi contradictorii, scilicet quod a non erit. Velit ergo Deus a non fore et iam non velit a fore unquam (sicut est possibile, quia non aliunde est possibile a non fore nisi quia Deus potest non velle a fore). Et sequitur quod hec ‘a erit’ non erit vera, sed eius opposita. Et tamen nulla est facta mutatio non in Deo certum est nec etiam in aliqua creatura, ut notum est, quia non fit mutatio per positionem a inesse, quia ponitur quod Deus non velit a esse, nec potest aliqua mutatio in alio assignari, ergo.</p> </div3> </div2> <div2 type="conclusio"> <head><supplied>Conclusio quinta</supplied></head> <p>Quinta conclusio: stat quamlibet rem creatam esse et simul dum est posse non esse.</p> <p>Probatur per secundam suppositionem ex eo quod esse et posse non esse in eodem non contradicunt, sed bene esse et non esse pro eodem alias due propositiones non equipollentes contradicunt uni, contra <name>Philosophum </name>II <quote><title>Peri Hermeneias</title></quote>.</p> <p>Confirmatur, quia quelibet creatura contingenter est et nunquam contingenter nisi dum est, quia dum non est nec contingenter nec necessario est, ergo dum <cb n="40ra"/> est contingenter est, quod fuit probandum.</p> <div3 type="corrolarium"> <head><supplied>Correlarium</supplied></head> <p>Ex quo infero etiam: quodlibet futurum dum est futurum pro tempore toto quo est futurum est contingenter futurum. </p> <p>Probatur sicut conclusio, quia quodlibet futurum secundum veritatem est contingenter futurum et non est contingenter futurum nisi pro tempore per quod est futurum, ergo etc.</p> </div3> </div2> <div2 type="conclusio"> <head><supplied>Conclusio sexta</supplied></head> <p>Sexta conclusio responsiva: cum divina prescientia certa et infallibili stat de facto futurorum contingentia.</p> <p>Probatur: aliquod futurum dependet a libera voluntate creata, etiam generaliter omne futurum dependet a libertate contradictionis, per primam conclusionem. Et Deus scit qualitercumque est, erit, aut fuit, per suppositionem tertiam, ergo simul stat Deum prescire et futura contingenter fore. Consequentia tenet per istam regulam: nullum possibile repugnat formaliter suo consequenti. Modo aliquid esse futurum contingenter infert Deum illud prescire fore. Et antecedens est possibile, ergo consequens suum est sibi compossibile, ergo.</p> <p>Confirmatur, quia hee due non repugnant ‘Petrus peccabit in a’ et ‘Petrus potest non peccare in a’, ergo nec ille repugnant ‘Deus scit Petrum peccare in a’ et ‘Petrus potest non peccare in a’. Probatur consequentia, quia scientia nihil necessitatis addit scito. </p> <p>Ex istis conclusionibus et suppositionibus sequuntur multa correlaria.</p> <div3 type="corrolarium"> <head><supplied>Correlaria</supplied></head> <p>Primum: non est idem infallibiliter et immutabiliter prescire vel scire et necessario prescire vel scire. Patet per secundam et sextam conclusiones coniuncti.</p> <p>Secundum: quod divina prescientia non est necessitas antecedens respectu fiendorum. Patet per sextam conclusionem.</p> <p>Tertium: Deus ab eterno taliter prescivit se producturum a qualiter producet <c>a</c>.</p> <p>Quartum: Deus ab eterno voluit a esse taliter futurum qualiter erit ab eo futurum.</p> <p>Quintum: taliter previdit Deus vel prescit futurum esse futurum qualiter non potest futurum esse futurum. Patet, quia Deus prescit contingenter futurum esse futurum et tamen non contingenter potest futurum esse futurum, immo necessario.</p> <p>Sexum: hec est possibilis ‘Deus prescit a’ et opposita propositio erit vera. Probatur: assumo aliquod futurum ut ‘antichristum fore in a instanti’; ista propositio nunc est vera ‘antichristus erit in a et post a’. Hec erit falsa ‘antichristus erit in a’, ergo.</p> <p>Septimum: quod est cuiusdam doctoris (quod dico ipsum dicere) quod possum facere quod multa que nunquam fuerunt vera semper fuerit vera. Probatur, quia sit b futurum dependens a mee voluntatis libertate me lecturum cras, tunc possum facere quod b nunquam erit vel saltem per me stat quod b non erit, et sic in mea potestate est facere quod b non erit, fuit eternaliter verum, et sic de similibus.</p> <p>Octavum: secundum eundem possum facere quod illud quod nunquam prescivit Deus semper presciverit. Patet per eundem sicut prius et videtur inferri ex sexta, secunda, et prima conclusionibus coniunctim cum probationibus.</p> <p>Nonum: secundum eundem respectu cuiuslibet futuri contingentis quod dependet a libertate contradictionis voluntatis mee possum facere quod ab eterno Deus prescivit illud futurum. Similiter possum facere quod non prescivit illud futurum. Probatur sicut duo premissa immediate.</p> <p>Decimum: sequitur ex premissis (adiunctis tamen quibusdam veris) quod quamvis a fore fuerit eternaliter verum, tamen a non fore non fuit eternaliter falsum. Pro quo correlario et sequentibus sciendum quod, secundum <name>Altissiodorensem </name>libro I, capitulo 10, questione ultima, <cb n="40rb"/> triplex est veritas, scilicet rei create, veritas signi, et veritas increata. Prima duo membra capit ab Ambrosio, tertium ab Augustino libro Soliloquiorum. Vide ibi. Et dicit consequenter quod omne verum sive correspondeat sibi veritas rei create, id est entitas, sive veritas signi creati, sive non est verum veritate increata, sed non econverso, quia multa sunt vera veritate increata que non sunt veritate rei vel signi vera. Multa enim enuntiabilia fuerunt sicut mundum fore fuit verum ante mundi creationem, non tamen veritate rei create correspondente, sed veritate increata. Modo, licet omnia enuntiabilia vera fuerint ab eterno vera veritate increata, nulla tamen res fuit ab eterno nisi solus Deus. Ex istis probatur correlarium istud decimum, quia ab eterno fuit veritas huius ‘a erit’ et nulla falsitas fuit ab eterno, quia non est falsitas nisi signi et in Deo non potest esse falsitas increata sicut veritas, igitur. Quod autem nullum falsum sit in re extra probatur, quia sit istud ‘hominem esse lapidem’ et sit b. Tunc sic b est in re extra, ergo exemplar eternum representat b esse. Sed b est; ergo etc. Preterea, verum et falsum que sunt actualiter opposita in significando sunt simul in rerum natura. Sed verum et falsum in essendo nec sunt in re nec esse possunt, quia significabile falsum non est; ergo. Ex quo sequitur quod in infinitum plura sunt vera quam falsa et possibile est nullum falsum esse, quia, si nulla propositio esset, nullum falsum esset. Et necessarium est aliquod verum esse.</p> <p>Undecimum: non sequitur alterium contradictoriorum complexe significabilium est verum, ergo reliquum est falsum. Patet de isto, mundus creabitur de significato suo antequam mundus esset.</p> <p>Duodecimum correlarium quod infinita enuntiabilia fuerunt vera ab eterno veritate que Deus est, sicut infinita possibilia fuerunt eternaliter cognita cognitione que est Deus. Et tamen ex hoc non sequitur quod aliquid aliud a Deo fuerit ab eterno, quia ista non fuerunt vera eternaliter se ipsis et ideo quamvis solus Deus fuerut eternaliter ens, tamen omnia enuntiabilia complexe significabilia fuerunt ab eterno vera veritate increata, sive tamen cum hoc esset in tempore vera veritate rei vel signi creati vel non, videbitur in secundo.</p> </div3> </div2> </div1> <div1 type="articulus"> <head>Tertius articulus</head> <p>Nunc quantum ad tertium articulum restat circa predicta movere dubia.</p> <div2 type="dubium"> <head><supplied>Dubium primum</supplied></head> <p>Et primum dubium est de conclusione prima specialiter, quia videtur quod omnia futura non dependeant a causa creata, sed que fiunt a solo Deo non fiunt libere libertate contradictionis; quod probatur per <name>Hosbertum </name>auctoritate <name>Augustini </name>VI <title>Super Genesim</title>, capitulo 22 et 25, ubi tractans <name>Augustinus </name>quomodo homo factus sit de limo terre. Dicit quod in illa materia erat hominem sic posse fieri, sed in illa non erat necesse sic fieri. Hoc enim non erat in conditione creature, sed in placito creatoris, cuius voluntas rerum est necessitas. Ex hoc ergo vult habere quod divina voluntas respectu talium futurorum, que a solo Deo essent, esset necessitas antecedens.</p> <p>Item, idem <name>Augustinus </name>in eodem libro capitulo sequenti: <quote>Potentiam illam seu rationem qua fit ut esse possit in natura corporis esse novimus. Illam vero qua fit ut necesse sit manifestum est illic non esse. Sed fortasse in mundo est ut necesse sit hominem senescere. Si autem nec in mundo est in Deo <cb n="40va"/> est. Hoc enim necessarium futurum est quod vult et ea vere futura sunt que ipse prescivit. </quote>. </p> <p>Item, arguitur ratione sic: si voluntas divina respectu futurorum, que a solo Deo essent, non esset necessitas antecedens, sequitur quod respectu talium divina volitio foret contingenter volitio, quod est falsum. Probatur falsitas, quia ponatur quod Deus de facto velit sic duo talia futura, a et b, sic quod velit a esse in d instanti et b post d velit equaliter esse; tunc sic: adveniente instante d voluntas divina causabit a in d instanti et per consequens cum equaliter velit a esse in d et b post d. Et tamen non possit in d instanti a esse quin Deus voluerit a esse vel fuisse. Non poterit similiter b non fore, ergo non poterit Deus non velle b fore, quod autem equaliter velit a esse in d et b post d. Probatur, quia ante d equaliter vult a et b per casum et per positionem a inesse in d non mutatur vel variatur ista volitio, ergo. </p> <p>Item, secundo ponatur quod Deus velit a esse in b instanti futuro. Tunc veniente b erit a, ergo, sicut necessarium est in b et post b a esse vel fuisse, ita necessarium est ante b a fore.</p> <p>Confirmatur: si Deus velit a nunc esse et equaliter velit b fore, tunc sicut est causa totalis illius quod est a esse, ita impossibile est eum non esse causam eius, quod est b fore, ergo, sicut est necessitas respectu a esse, ita est necessitas respectu b fore.</p> <p>Tertio arguit idem (et illud ponderat): ponatur quod nihil sit nisi solus Deus qui velit a fore in b per creationem. Tunc sic a non esse futurum in b est impossibile hiis que posita sunt modo inesse, ergo ad hoc quod a non sit futurum per totum tempus vel durationem ante b est impossibile, et per consequens a fore in b est necessarium.</p> <p>Quarto, quia, si non etc, sequitur quod possibile esset quod divina voluntas possit non esse vel fuisse respectu talis instantis et tunc hox maxime posset propter meritum vel demeritum voluntatis create. Sed hoc non, quia quod Deus non disposuit non faciet propter voluntatis create merita, secundum <name>Augustinum </name><title>De mirabilibus Sacre Scripture </title>libro III, capitulo 13, ubi dicit de Moyse, quia Deus non disposuit ipsum intrare terram promissionis, ideo preces eius non fuerunt exaudite. Similiter de Paulo, quia disposuit eum stimulari ab angelo sathane, ideo eius oratio de opposito non fuit exaudita.</p> <p>Quinto, ponatur quod solus Deus sit sicut prius qui velit a creare in b, tunc, si sit possibile Deum nunquam voluisse creare a, tunc eadem ratione absque omni mutatione voluntatis divine potest equaliter velle vel non velle respectu cuiuslibet contradictionis.</p> <p>Consimiles et quasi easdem rationes facit <name>Bravardinus </name>libro III, capitulo 22, additum et alias et quasi totus processus tertii sui est contra dicta in articulo tertio huius questionis. Vide ibi. Et quia dictis rationibus eque probatur quod nihil est futurum contingenter equaliter, ideo tenendo positionem supradictam. </p> <div3 type="responsio"> <head><supplied>Responsiones</supplied></head> <p>Respondeo et primo ad auctoritates <name>Augustini </name>dico quod nihil plus habetur ex eis quam quod non stat Deum simul velle executorie vel efficaciter aliquid esse vel fore et illud pro tunc pro quo esse est a Deo volitum non esse, et ita solum est hic necessitas consequentie cum dicitur ‘Deus vult a esse, ergo necesse est a esse’ etc. Et hoc intendit <name>Augustinus</name>, quia antecedens est contingens, sicut et consequens. Sicut enim dicit <name>Au</name>-<cb n="40va"/>-<name>gustinus </name>(et habetur libro I, distinctione 4, 3, 2): <quote>Multa potest Deus facere que non faciet</quote>, ergo potest multa velle et ab eterno voluisse que non vult nec voluit. Ex quo patet de intentione eius esse quod Deus contingenter vult ad extra sic quod posset non velle que vult et velle que non vult.</p> <p>Ad primam rationem concedo primam consequentiam et consequens et dico quod consequens est verum. Ad probationem admitto totum et dico quod in d adhuc hec est contingenter vera ‘b erit post d’. </p> <p>Et cum dicitur ‘Deus equaliter vult a esse vel fuisse in d et b fore’, si intelligas equaliter, id est eadem volitione intrinsece, concedo quod eadem volitione vel equali vult a esse vel preteriisse et b fore. </p> <p>Et dico ulterius quod in d contingenter vult a esse sicut b fore et sic equaliter extrinsece vel denominative vult a esse dum est et b fore, sicut patet per quintam conclusionem secundi articuli et eius correlarii. Secus autem esset de eo quod est ‘a fuisse in d et b fore’ et, si ad hoc applicetur argumentum, tunc repugnantia est quod equaliter velit extrinsece a fuisse et b fore, quia b fore vult contingenter. Sed a fuisse vult necessario et vult esse necessarium a fuisse et vult esse contingens b fore. </p> <p>Et cum dicitur quod ‘ante d equaliter’ etc., concedo quod utrobique equaliter vult a et b ante d, quia vult utrumque contingenter fore. Sed altero eorum preterito et altero adhuc futuro sic esse sicut significat ista ‘a fuit’, contingenter incepit esse necessarium sicut contingenter preteriit, quia contingenter futurum erat ante. Non sic autem ista ‘b erit’, quia adhuc est futura; ergo.</p> <p>Ad secundum admitto casum et cum dicitur ‘sicut necessarium est in b et post b a fuisse et esse, ita ante b’ et cetera, dico quod, sicut a contingenter ante b erat futurum, ita contingenter in b est presens et contingenter preteriit, quia suum preterire non fuit necessarium nec necessario futurum. Sed postquam preteriit non potest non preteriisse; ergo non sequitur post b necesse est a fuisse, ergo ante b necesse est a fore. Quia arguerem contra ipsius secundam conclusionem que dicit quod illa que futura sunt per causas creatas liberas respectu illorum voluntas est contingens, et dico quod me legisse heri est necessarium hodie, ergo me lecturum fuit necessarium pridie quod tamen ipse habet negare.</p> <p>Ad tertium admittitur casus et negatur assumptum quo dicitur ‘impossibile est hiis que ponuntur in esse a non esse futurum’, sicut patet per correlarium quarte conclusionis articuli secundi nisi inter ista que dicis nunc posita inesse connumeras hoc enuntiabile complexum quod est ‘a esse futurum in b’, tunc certum esset quod a esse futurum in b et a non esse futurum in b esset impossibilia, sicut sunt contradictoria. Sed bene sunt compossibilia a esse futurum in b et a posse non esse futurum in b. Posset etiam idem argumentum fieri contra ipsum si ponatur quod sum lecturus post tres dies et de hoc modo nihil cogitem etc.</p> <p>Ad quartum conceditur prima consequentia et negatur secunda nec habet colorem iudicio meo, quia meritum vel demeritum create voluntatis non potest esse causa divine voluntatis. Sed est sibimet ratio et causa ipsa divina voluntas. </p> <p>Ad quintum conceditur antecedens quod apparet ex secunda suppositione secundi articuli et etiam aliqualiter ex correlario quarte conclusionis.</p> </div3> </div2> <div2 type="dubium"> <head><supplied>Dubium secundum</supplied></head> <p>Secundum dubium est: quia videtur quod aliquod futurum sit necessarie futurum contra correlarium secunde conclusionis et octavam propositionem primi articuli.</p> <p>Quod probatur primo <cb n="41ra"/> sic: antichristum non fore necessario non est futurum, ergo. Consequentia tenet, cum hoc sit futurum. Probatur antecedens, quia sive erit antichristus, sive non, semper erit antichristum non esse futurum.</p> <p>Secundo ad idem: antichristum fore relucet in essentia divina et in intellectu divino naturaliter, igitur necessario representat et antichristum fore, ergo. Consequentia tenet, quia quicquid naturaliter representatur in divina essentia, hoc necessario representatur. Et per consequens cum necessario et naturaliter representetur in divina essentia antichristum fore, necessario Deus sit antichristum fore, ergo necessario antichristus erit, quod etiam contradicitur conclusioni quarte articuli secundi. Antecedens patet ex dictis in conclusione precedenti. Et quia etiam quicquid Deus cognoscit, cognoscit pro essentiam suam. Oppositum dictum est prius quod tenendo respondeo.</p> <div3 type="responsio"> <head><supplied>Responsiones</supplied></head> <p>Ad primum negatur antecedens. Et ad probationem cum dicitur ‘sive Deus erit antichristus’ etc., dico quod, quia eternaliter et semper potest creare antichristum, semper contingenter erit. Et sic semper antichristus foret contingenter.</p> <p>Ad secundum pono propositiones. Prima: cuiuslibet entitatis incomplexe Deus est exemplar necessario et naturaliter. Patet per <name>Augustinum </name><title>83 Questionum</title>, questione 4, et III <title>De trinitate</title>.</p> <p>Secunda: scientia simplicis apprehensionis semper cognoscit antichristum fore et quodlibet enuntiabile verum vel falsum, possibile vel impossibile. Patet ex alias dictis in precedente questione.</p> <p>Tertia: scientia vel notitia iudicativa Deus non semper scit antichristum fore. Patet, quia iudicat solum fore quod futurum est et non aliud et quando futurum est.</p> <p>Quarta: Deus non necessario representat antichristum fore nec semper representabit ipsum fore. Patet, quia, sicut contingenter erit, et contingenter representatur fore. Per hoc ad argumentum posset negari consequentia ista ‘naturaliter representatur, ergo necessario’, quia hoc aggregatum summus sacerdos naturaliter significat illum qui est papa. Et tamen non necessario significat illum, quia, antequam ille fuisset papa, non significabat illum. Ita posset dici quod, licet Deus naturaliter representat antichristum fore dum est futurus, tamen non necessario et sicut idem signum creatum significat distincte plura successive. Sic uno et eodem actu simplici cognoscit Deus res futuras quando sunt future et presentes easdem quando sunt presentes sine mutatione scientie sue, secundum mutationem scitorum. Vide de hoc <name>Hybernicum </name>in I, et <name>Adam </name>in III, distinctione 14, questione 2 in quarto dubio.</p> </div3> </div2> <div2 type="dubium"> <head><supplied>Dubium tertium</supplied></head> <p>Tertium dubium est de conclusione responsali, scilicet sexta, quia, si simul stat contingentia rerum cum divina prescientia, ergo simul stat Deum prescire a fore et posse a non fore. Ponatur ergo inesse, nulum sequitur impossibile. Hoc autem est falsum, quia sequitur a non erit, ergo Deus non prescit a fore, et tamen prescit a fore ponamus quod sic a principio argumenti, ergo Deus presciens a fore non prescit a fore. Similiter posset argui de voluntate, quia, sicut Deus vult a fore, potest non velle a fore. Ponatur inesse, ergo Deus volens a fore non vult a fore.</p> <div3 type="responsio"> <head><supplied>Responsiones</supplied></head> <p>Respondeo ad dubium quod divina prescientia stat cum contingentia respectu futurorum. </p> <p>Ad rationem in oppositum concedo primam consequentiam et consequens. Et cum dicitur ‘ponatur inesse’, dico quod ista ‘Deus presciens a fore potest non prescire a fore’ non debet sic poni inesse ‘Deus presciens a fore non prescit a fore’. Nec ista ‘Deus volens a fore potest non velle a fore’ debet poni sic inesse ‘Deus volens a non vult’ etc., sed sic: ‘Deus non prescit a fore’, <cb n="41rb"/> ‘Deus non vult a fore’. Et ad neutram istarum per se sumptam precise sequitur impossibile. Nam non sequitur aliud nisi quod Deus numquam prescivit nec voluit a fore, quod est satis possibile. Non tamen stant simul quod a sit prescitum et quod a non eveniat.</p> </div3> </div2> <div2 type="dubium"> <head><supplied>Dubium tertium</supplied></head> <p>Sed adhuc restat difficultas, quia, sicut notum est, Deus cuiuslibet contradictionis de futuro alteram partem determinate novit et non neutram nec ambas novit evenire seu veras esse. Sit ergo ita quod Deus aliquam determinat, novit de istis duabus: antichristus erit; antichristus non erit (et supponatur quod a supponit pro ista que est scita a deo), tunc sic: a scitur a Deo et a est falsum, ergo falsum scitur a Deo. Conclusio est possibilis, ergo altera premissarum est impossibilis vel premisse repugnant. Minor est contingens ex dictis. Et maior est satis possibilis, ergo relinquitur quod premisse repugnant. Et, si sic, vel ergo ista ‘a est falsum’ est falsa scita a te esse falsa, vel est tibi dubia. Et si est tibi dubia, ergo premissa repugnans eidem est tibi dubia, scilicet ista ‘a scitur’, quod tamen est positum per casum, scilicet quod a sit ista pars quam Deus scit, ergo scis vel scire potes quod a est verum et scis quod ista falsa ‘a est falsum’. </p> <p>Tunc ultra tu scis quod a est verum, ergo tu scis a. Consequentia nota est, quia qui scit unum convertibilium, scit reliquum. Modo a esse verum et a esse convertuntur, ergo, si scis unum, scilicet a esse verum, scis reliquum, scilicet a esse, quod est falsum, quia nescis que partium dictarum sit a. </p> <p>Ad istud sit prima propositio: non omnis qui scit unum convertibilium scit reliquum, etiam si sciat illa converti. Probatur et ponatur quod sciam esse verum quod triangulus habeat tres etc., et triangulum habere tres etc., convertuntur. Tunc scio primum, quia scio me demonstrasse quandoque, et tamen pro nunc non scio secundum, quia oblitus sum demonstrationis sue. Sit ita quod non sciam actualiter istam demonstrare ‘triangulus habet tres’.</p> <p>Secunda propositio: in casu posito, licet sciam a esse verum, tamen nescio a. Probatur, quia scio quod omne illud quod scitur a Deo est verum et scio quod a scitur a Deo per casum, ergo scio quod a est verum, tamen nescio si a est hec ‘antichristus erit’ vel ista ‘antichristus non erit’, ergo non scio a. Sicut laycus fidelis credit evangelium esse verum, non tamen credit evangelium, quia non intelligit. Similiter ego credo quod iurans in iudicio si iuret in ydeomate mihi ignoto quod iuret verum, tamen non credo iuramentum, quia non intelligo. Patet per hoc ad difficultatem.</p> <p>Ad rationes principales. Ad primum nego antecedens. Ad probationem nego consequentiam.</p> <p>Ad confirmationem cum dicitur ‘sit illud antichristus prolatum mihi’, admitto. Et cum infers ‘antichristus est quoddam futurum, ergo futurum est antichristus’, nego consequentiam.</p> <p>Ad secundam cum dicitur ‘hec consequentia est necessaria: Deus prescit a, ergo a erit’, concedo. Sed cum dicitur ‘antecedens est necessarium’, nego. Ad probationem ‘quia est eternum’ etc., dico quod ipsum fuisse ab eterno dependet a futuro quodam etc., ergo possibile est ipsum nunquam fuisse, scilicet antecedens illius consequentie ‘a prescitur, ergo a erit’, etc.</p> <p>Ad tertiam concedo quod a prescit Deus et cum hoc stat a posse non fore. Et nego consequentiam ‘ergo scientia Dei potest falli’, quia, sicut a potest non fore, ita potest a nunquam fuisse prescitum fore, unde non stant simul a presciri et a non fore, et bene stant simul a presciri et posse non <cb n="41va"/> fore, sicut stant simul a fore et posse non esse prescitum.</p> <p>Et sic est finis questionis. </p> </div2> </div1> </body> </text> </TEI>
×
...
...
Dionysius de Montina - Liber in quatuor Sententiarum - THESIS Digital Text Library