Dionysius de Montina - Liber in quatuor Sententiarum - THESIS Digital Text Library
Library
Dionysius de Montina - Liber in quatuor Sententiarum
Alphonsus Toletanus Vargas - Commentary
Conradus de Soltau - Quaestiones super quattuor libros Sententiarum Petri Lombardi
Test Author 1 - Test Title 1
Query
Text Query
XPath Query
Login
Dionysius de Montina - Liber in quatuor Sententiarum
Liber in quatuor Sententiarum
xml
Dionysius de Montina - Liber in quatuor Sententiarum [Montina-l1d48.xml]
text
<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="ecce.xsl"?> <!DOCTYPE TEI PUBLIC "-//TEI P5//DTD Main Document Type//EN" "tei_all.dtd"> <TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Liber in quatuor Sententiarum </title><!--Acutissimi et quam maxime succinti et ordinatissimi doctoris Dionysii Cisterciensi Liber in quatuor Sententiarum--> <author>Dionysius de Montina</author> <editor>Luciana Cioca</editor> <respStmt> <name>Mihai Maga</name> <resp>Designer</resp> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <p><date when="28.10.2017">October 29, 2017</date></p> </editionStmt> <publicationStmt> <authority sameAs="http://thesis-project.ro/">THESIS project</authority> <availability status="free"> <p>Public domain</p> </availability> </publicationStmt> <sourceDesc> <listWit> <witness xml:id="P" n="Paris1511">Paris, 1511</witness> </listWit> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <variantEncoding method="parallel-segmentation" location="internal"/> </encodingDesc> </teiHeader> <text xml:lang="la" type="diplomatic"> <body> <div1 type="title"> <head>Liber I, distinctiones 48, questio unica</head> <p><cb n="48vb"/>Ultimo circa distinctionem 48 usque ad finem primi libri quero: utrum rectitudo voluntatis create consistat in conformitate ipius ad voluntatem Dei.</p> </div1> <div1 type="ratio"> <head><supplied>Rationes</supplied></head> <p><supplied>Arguo primo</supplied> quod non: voluntas creata potest esse recta et tamen non potest esse voluntati Dei conformis, ergo. Consequentia nota. Antecedens pro prima parte conceditur, sed pro secundo probatur, quia relativa equiparantie dicuntur ad covertentiam, ergo, si voluntas creata posset esse conformis voluntati divine, econverso voluntas divina posset esse conformis voluntati create, quod est falsum.</p> <p>Secundo, voluntas tenetur esse recta et non tenetur esse conformis voluntati divine, ergo. Consequentia patet et prima pars antecedentis similiter. Sed secunda probatur: intellectus creatus non tenetur esse conformis intellectui divino, ergo nec voluntas voluntati. Consequentia videtur bona per simile antecedens probatur, quia alias sequeretur quod quotiens intellectus creatus assentiret opinioni false quod totiens peccaret. Hoc autem est falsum, ergo.</p> <p>Tertio, voluntas creata recta quandoque vult aliquid aliud quam voluntas divina, ergo. Consequentia videtur esse nota, cum ille voluntates dicantur esse conformes quarum idem est volitum. Antecedens patet per <name>Augustinum</name> in <title>Enchiridion</title> et ponitur in littera presentis distinctionis capitulo sciendum quoque est etc.</p> </div1> <div1 type="oppositum"> <head><supplied>In oppositum</supplied></head> <p>Oppositum: rectitudo voluntatis create consistit in conformitate ipsius ad regulam sue rectitudinis. Sed huiusmodi regula est voluntas divina; ergo. Maior nota. Minor habetur per illud <name>Augustini</name> <title>83 Questionum</title>, questione 27: <quote>In sola bona voluntate secundum eternam legem agimus</quote>. Bona autem voluntas non est nisi recta lex. Lex autem eterna non est nisi voluntas divina vel sapientia que idem sunt, secundum <name>Augustinum</name> <title>83 Questionum</title>, questione 82, dicentem <quote> lex universitatis est sapientis Dei</quote>.</p> </div1> <div1 type="divisio"> <head><supplied>Divisio questionis</supplied></head> <p>Primo premittam distinctiones declarativas, secundo conclusiones, tertio solutiones. </p> </div1> <div1 type="articulus"> <head>Primus articulus</head> <p>Quantum ad primum articulum sciendum est quod rectitudo voluntatis create potest dupliciter intelligi: uno modo in habitu, alio modo in actu. In habitu est creata voluntas recta secundum communem legem per charitatem seu gratiam gratificantem cui correspondenter vitalis visio Dei vivificantis et rectificantis coniungitur in voluntate recta. In actu vero dicitur recta quando recte agit et conformiter dictamini recto secundum circumstantias rectas seu requisitas.</p> <p>Secundo sciendum quod conformitas unius voluntatis, scilicet create ad aliam, scilicet divinam, potest quadrupliciter considerari. Primo modo in obiecto, scilicet quando idem est volitum ab utraque et vocatur a quibusdam antiquis conformitas secundum causam materialem. Secundo modo in habitu ut quando ex charitate vel iustitia utraque voluntas agit et vocatur conformitas secundum causam formalem ab antiquis doctoribus. Tertio modo in fine quando propter eundem finem utraque agit <cb n="49ra"/> et vocatur conformitas secundum causam finalem. Quarto modo dicitur una voluntas alteri conformari quando una vult illud et taliter qualiter alia vult ipsum velle et vocatur ab aliquibus conformitas secundum causam efficientem. Sunt etiam alie conformitates voluntatis create ad divinam impertinentes ad propositum cuiusmodi est conformitas in essendo seu secundum esse reale. Quo modo quelibet creata voluntas qualitercumque deformata per peccatum dicitur conformis Deo secundum imaginem, quia ipsius est imago de qua dictum est distinctione 3 huius primi, que vocatur conformitas seu similitudo nature vel secundum naturam non quod ista natura creata sit nature consimilis nature Dei, sed est ipsius similitudo ducens in notitiam Dei, ut prius dictum est. De qua dicitur de primo angelo <title type="bible">Ezechielis</title> 4:<quote type="bible">Tu signaculum similitudinis</quote> etc. Item, est similitudo vel conformitas equiparentie de qua <title type="bible">Isaye</title> 14: <quote type="bible">Ascendam in celum et exaltabo solium meum et ero similis altissimo</quote>. Sed exclusis hiis modis restringo questionem ad modos quattuor conformitatis predictos et ad rectitudinem in agendo ut sit sensus questionis: utrum recte agere voluntatis create consistat in conformitate actionis elicite secundum voluntatem divinam altero quattuor dictorum modorum conformitatis.</p> <div2 type="propositio"> <head><supplied>Propositiones</supplied></head> <p>Hiis premissis sit prima propositio: ad voluntatem creatam esse rectam, id est iustam, non sufficit quod recto iudicio seu rationi recte sit conformis. Probatur, alioquin quelibet voluntas rationi recte se conformans esset recta, id est iusta. Consequentia nota, quia hoc sufficit per te. Sed consequens est falsum, quia voluntas mortaliter mala potest se multis dictaminibus recte rationis conformare, licet non cuilibet.</p> <p>Secunda: voluntatem agere recte est ipsam conformiter agere recte rationi secundum omnes circumstantias requisitas quas recta ractio dicta exigit vel requirit. Patet ex multis auctoritatibus tam philosophorum quam sanctorum, unde <name>Philosophus</name> III <title>Ethicorum</title> enumerat circumstantias plures. Item, <name>Ambrosius</name> <title>De officiis</title> libro X, capitulo 15.</p> <p>Tertia: quam reputo probabilem quod contingit quandoque voluntatem non rectam, id est iniustam, facere opus rectum. Patet ex duabus premissis et quia existens in peccato mortali potest velle et appetere et orare ut Deus det sibi cor contritum nunquid sic faciendo recte orat et bene facit certe sic.</p> <p>Quarta: non ab eodem <choice><sic>pricise</sic><corr>precise</corr></choice> habet agere voluntatis create quod sit rectum et quod sit imputabile voluntati. Probatur, quia primum habet ex conformitate ad rectam rationem secundum debitas circumstantias, ut dicit secunda propositio. Secundum vero habet quia est in potestate voluntatis. Quod probatur, quia ab eodem est actum esse imputabilem a quo iste qui agit laudatur vel vituperatur. Sed ex hiis que sunt in potestate nostra (si fiant et bona sint) imputatur nobis laus etsi mala vituperamur. Si autem non essent in potestate nostra nec laudaremus nec vituperamur, sicut dicit <name>Philosophus</name> I, II, <cb n="49rb"/> et III <title>Ethicorum</title></p> <p>Quinta: quodlibet difformiter agere recte rationi voluntatis create est peccare. Probatur, quia per quartam quodlibet recte agere est conformari recte rationi et cetera, ergo difformare est agere difformiter recte rationi, et per consequens est male agere.</p> <p>Sexta: non quodlibet agere voluntatis peccatricis est mortaliter peccare. Patet ex tertia premissa propositione.</p> </div2> </div1> <div1 type="articulus"> <head>Secundus articulus</head> <div2 type="conclusio"> <head><supplied>Conclusio prima</supplied></head> <p>Quantum ad secundum articulum sit prima conclusio ista: stat duo velle inter se difformia eidem velle divino uniformiter conformari.</p> <p>Probatur, quia de facto fuit quando duo angeli puta princeps persarum (qui secundum aliquos fuit angelus bonus) restitit angelo Danielis promoventis liberationem populi Israel vigesimo primo diebus, ut habetur <title type="bible">Danielis</title> 10.</p> <p>Confirmatur de Abraham qui voluit immolare filium suum et angelus qui prohibuit voluit oppositum, et tamen neuter difformavit se voluntati divine, ergo.</p> <div3 type="correlarium"> <head><supplied>Correlarium</supplied></head> <p>Correlarium: non omnia conformia alicui tertio conformia sunt inter se. Patet ex conclusione.</p> </div3> </div2> <div2 type="conclusio"> <head><supplied>Conclusio secunda</supplied></head> <p>Secunda conclusio: rectitudo voluntatis create non consistit precise et semper in conformitate ipsius ad voluntatem Dei secundum causam materialem, id est secundum conformitatem in volito.</p> <p>Patet, quia etiam mali quandoque male volunt illud quod Deus vult, sicut de iudeis dicit <name>Magister</name>: <quote>Qui volebant passionem Christi quam Deus etiam voluit</quote>.</p> <div3 type="correlarium"> <head><supplied>Correlarium</supplied></head> <p>Correlarium: stat voluntatem recte velle et meritorie et rectam et iustam esse et tamen se voluntati divine in volito difformare. Patet ex conclusione et per <name>Magistrum</name> in littera.</p> </div3> </div2> <div2 type="conclusio"> <head><supplied>Conclusio tertia</supplied></head> <p>Tertia conclusio: licet ad voluntatem meritorie recte agere necessario requiratur conformitas secundum causam finalem ad voluntatem Dei puta quod agat finaliter propter Deum, sicut Deus omnia agit ultimate propter se, hoc tamen in casu non sufficit ad recte agere voluntatis.</p> <p>Prima pars patet, quia nisi finaliter et ultimate referretur illud in Deum, esset fruitio creature, et per consequens peccare. Item, patet per illud <name>Apostoli</name> <title type="bible">Ad Corinthios</title> 10: <quote type="bible">Omnia in gloriam Dei facite</quote>.</p> <p>Secunda pars probatur, quia, si quis committeret furtum ut haberet unde tribueret necessitatem patienti propter Deum, non recte ageret, immo peccaret.</p> <div3 type="correlarium"> <head><supplied>Correlarium</supplied></head> <p>Correlarium: stat voluntatem agere finaliter propter Deum et peccare. Patet ex secunda parte conclusionis.</p> </div3> </div2> <div2 type="conclusio"> <head><supplied>Conclusio quarta</supplied></head> <p>Quarta conclusio: recte velle meritorie non est precise velle conformiter Deo secundum causam efficientem, id est velle taliter qualiter Deus vult voluntatem velle.</p> <p>Probatur, quia peccator mortalis in casu vult qualiter Deus vult eum velle et, licet sic velle non sit peccare, tamen non est mereri. Patet assumptum, quia peccator vult habere cor contritum et cetera et Deus vult eum velle hoc et facit ipsum ex speciali motione sic velle.</p> </div2> <div2 type="conclusio"> <head><supplied>Conclusio quinta</supplied></head> <p>Quinta conclusio: velle meritorie recte est velle plene conforme voluntati signi, id est precepti. </p> <p>Patet per illud <title type="bible">Mathei</title> 19: <quote type="bible">Si vis ad vitam ingredi serva mandata</quote>.</p> <div3 type="correlarium"> <head><supplied>Correlaria</supplied></head> <p>Correlarium: in tali conformitate consistit rectitudo voluntatis secundum sensum datum questionis. Patet ex dictis.</p> <p>Secundum correlarium: rectitudo voluntatis, tam secundum habitum quam secundum actum, consistit in hoc quod ex charitate velit, sicut Deus vult ipsam velle et quod vult eam velle. Istud correlarium est <name>Egidii</name> libro I, distinctione 48 in fine questionis.</p> <p>Tertium: licet quilibet teneatur voluntatem suam conformare precepto, non tamen permissioni nec consilio. Prima pars patet. Secunda pars probatur, quia alias sequeretur quod aliquis teneretur Deum velle offendere et peccare, quia permittit Deus ista. Tertia pars probatur, quia, si quilibet teneretur ad consilia, ergo quilibet non implens peccaret, et per consequens ducens uxorem, quod est contra <name>Apostolum</name>: <quote type="bible">Si acceperis uxorem non peccasti</quote>.</p> </div3> </div2> <div2 type="conclusio"> <head><supplied>Conclusio sexta</supplied></head> <p>Sexta conclusio: quod quilibet tenetur velle illud quod scit ipsum Deum velle et quilibet sic volens recte vult. </p> <p>Probatur illud per <title>Glossam</title> super illo <title type="bible">Psalmiste</title>: <quote type="bible">Rectos decet collaudatio</quote>, que dicit <quote type="bible">congruit ut quecumque velit Deus te velle velis et tu</quote>.</p> <p>Ex hiis patet ad questionem.</p> </div2> </div1> <div1 type="articulus"> <head>Tertius articulus</head> <p>Quantum ad tertium articulum dubitatur circa sextam conclusionem, quia, si esset vera, sequeretur quod aliquis teneretur velle non esse in gratia. Consequens est inconveniens et consequentia patet, quia Deus vult hominem peccantem carere gratia et hoc constat peccanti scienter, ergo. </p> <p>Preterea, si alicui revelaretur quod Deus vellet ipsum damnare perpetuo (sicut est possibile), sequeretur quod talis teneretur velle sic, scilicet damnari etc. Consequens est fasum, quia tunc non teneretur rogare Deum vel appetere salutem propriam. </p> <p>Preterea, quemlibet viatorem utentem libero arbitrio Deus vult servare precepta ex charitate et non esse in mortali. Sed peccans non potest hic pro instanti vel tempore in quo peccat et non tenetur ad impossibile; ergo.</p> <p>Preterea, est aliquid a Deo volitum cui non potest quis sine culpa conformari, ergo illi non tenetur. Antecedens probatur, quia Christum occidi Deus voluit et non potest nisi iniuste occidi, ergo si ipsum volo occidi, male volo. <cb n="49vb"/></p> <p>Ad primum dico quod nullus tenetur velle non esse in gratia et non loquor de gratia precise ut est actus, sed ut est Deus gratificans. Sed debet peccans velle et sibi placere quod Deus auferat sibi gratiam, sed non sequitur, ergo tenetur velle non esse in gratia, quia consequens notat universaliter sic teneri pro semper. Bene tamen concedo quod privari gratia ut prescinditur contra culpam potest quis velle iuste, sed tenetur fugere indignitatem.</p> <p>Ad secundum dico quod damnatio vel est precise pena positiva et privativa simul, vel est miseria culpe sive latitudo indignitatis Deo frui. Secundam damnationem Deus non potest velle, sed bene potest non nolle. Ego autem non teneor non nolle eam, immo teneor nolle eam ex dilectione iustitie a cuius debito non possum absolvi. Deus enim potest velle penam, sed non miserum esse miseria culpe. Dico ergo quod teneor nolle damnationem, quia hoc nomen principaliter stat pro miseria debita peccatis.</p> <p>Ad tertium dico quod non est absolute impossibile etiam in casu argumenti ex charitate diligere Deum. Secundo dico quod homini in eodem casu est impossibile ex principiis que habet. Tertio dico quod nihilominus teneris, quia incidisti ex tuo defectu in illam impossibilitatem secundum quid. </p> <p>Ad quartum dico quod antecedens est falsum. Ad probationem dico quod non est idem Christum occidi et Christum iniuste occidi. Licet sit consequens de facto, non tamen est superius sicut ly ‘peccare`. Ideo ad formam dico quod possum velle Christum obedientiam servasse, animam posuisse etc., que sunt meritoria nostre salutis et non volo tamen iudeum occidisse vel odisse, quamvis ergo sic esset quod non potuit nisi iniuste occidi tamen in occisione es bonum virtutis in Christo et malum voluntatis in iudeo, et ista sunt distincta.</p> <p>Sed contra: si non potest nisi iniuste occidi, ergo homo non potuit redimi nisi novo peccato contracto. Respondetur negando consequentiam, quia aliter potuit redimi homo. </p> <p>Tunc respondetur ad rationes principales. Ad primam concedo primam partem antecedentis et nego secundam. Ad probationem cum dicitur ‘relativa equiparentie’ etc., dico quod relativa equiparentie relata secundum formam aliquam participatam ab utroque relativorum bene dicuntur ad convertentiam, sicut si Socrates sit albus et Plato sit albus, tunc sicut Socrates est similis Platoni, ita Plato est similis Socrati. In aliis vero relativis que se habent sicut causa et effectus, vel ut mensura et mensuratum, vel relativa et relatum, non oportet quod, si effectus sit conformis cause, quod econverso causa sit conformis effectui. Nec oportet etiam quod, si rectum sit conforme sue regule, quod econverso regula dicatur conformis suo regulato. Et sic est in proposito, quia voluntas divina est regula create voluntatis ipsa vero creata voluntas regulatum. Hinc est quod, licet dicamus voluntatem creatam rectam esse conformem voluntati divine, non tamen dicimus econverso. <cb n="50ra"/></p> <p>Ad secundum negatur secunda pars antecedentis. Ad probationem cum dicitur quod ‘intellectus creatus’ etc., negatur consequentia, quia non est simile de intellectu et voluntate, quia defectus intellectus non est sic in potestate nostra sicut defectus voluntatis. Cogitur enim quandoque intellectus propter rationes sophisticas tamen multum apparentes assentire falso. Nunquam autem voluntas cogitur ad consentiendum malo. Tamen dico quod intellectus tenetur etiam se conformare Deo in credendis necessariis ad salutem et ex voluntatis imperio captivari. </p> </div1> </body> </text> </TEI>
×
...
...
Dionysius de Montina - Liber in quatuor Sententiarum - THESIS Digital Text Library